Kunnen en kunnen is twee: De punaise.

punaiseVoetVeel dingen die mijn leven ooit kleur gaven, kan ik niet meer. Hoewel… is dat echt zo? Wat is ‘kunnen’ eigenlijk? Is dat doorgaan totdat je ineen zakt, of mag comfort ook een rol spelen?

De gevreesde vraag

Ik leef best een gelukkig leven, op mijn eigen manier. Maar ik moet toegeven dat veel dingen die vroeger vanzelfsprekend waren en die het leven kleur gaven, nu niet meer tot de opties behoren. Werken bijvoorbeeld, of een uitstapje naar het museum. Wanneer mensen me vragen of ik die dingen dan écht niet zou kunnen, dan moet ik ze helaas het antwoord schuldig blijven.

Het is een vraag waar ik zelf heel hard mee worstel. Hoe simpel ze ook lijkt, ze is verschrikkelijk moeilijk te beantwoorden. Want impliceert ‘kunnen’ dat het altijd mogelijk is? Of dat het gegarandeerd meerdere keren na mekaar goed gaat? Hoe comfortabel hoort ‘kunnen’ te zijn? En hoe groot mag de kans zijn dat het toch mislukt? Is het risico om schade te veroorzaken een tegenindicatie voor ‘kunnen’?

De punaise

Het beste antwoord dat ik kan geven op de vraag of ik iets ‘kan’, is dit: beschouw mijn POTS als een punaise, vanonder in mijn voet. Geen gewone punaise, neenee, een hele grote, met venijnige weerhaken, die zorgen dat ik hem onmogelijk kan verwijderen. Ik heb er op een dag nietsvermoedend in getrapt, en nu moet ik ermee leren leven. Al is hij niet direct voor anderen zichtbaar, hij doet verdomd veel pijn. Hij doet mijn hart op hol slaan, en mijn hoofd duizelen.

Hij is altijd aanwezig, maar zolang ik er niet op moet staan, kan ik hem, mits de nodige concentratie, intussen een beetje negeren. Als ik mijn voeten omhoog hou, en mijn hoofd laag genoeg, houdt het bonken soms zelfs even op. Je kunt je wellicht wel voorstellen hoe fel ik steeds verlang naar zo’n plek waar mijn voeten omhoog kunnen, naar de opluchting om even gewoon te kunnen ademen en niet op mijn tanden te hoeven bijten?

Diploma sociaal wenselijk gedrag

Maar met de voeten omhoog is nu eenmaal niet altijd mogelijk en vaak moet ik dus beslissen of activiteiten voor mij te doen zijn. Op restaurant gaan is er bijvoorbeeld zo eentje. Als volwassene word je verondersteld de onderste ledematen op elk moment volledig onder tafel te houden, en dus speelt mijn ‘punaise’ na een tijdje stevig op. Alles begint te bonken en regelmatig wordt het zwart voor mijn ogen. Mijn tafelgezelschap heeft uiteraard niets in de mot. Na een paar jaar punaisebezit verdien ik een diploma sociaal wenselijk gedrag voor gevorderden, ondanks dat ik het liefste languit onder tafel zou gaan liggen.

Op sommige restaurantbezoekjes overklast het gezelschap ruimschoots het ongemak. Andere keren zit ik mijn tijd aan tafel zo flink mogelijk uit, en ben ik blij als ik eindelijk weg kan. Dat ligt voor alle duidelijkheid niet zozeer aan het gezelschap, maar eerder aan hoe diep mijn punaise op die dag toevallig zit, en hoeveel ik er al op heb gelopen vooraleer ik aan tafel kan. Ik kan dus wel op restaurant, of naar andere sociale activiteiten waar ik kan zitten, ik ga er niet aan dood, maar soms is het mij het afzien niet waard. Op die momenten eigen ik me het recht toe te zeggen dat ik het niet kan.

Desnoods op handen en knieën

Maar wat zou je denken van iets als een boswandeling? Niemand die in twijfel trekt dat je dat bij je volle verstand met een punaise onderin je voet niet doet. Niemand die zich voelt zoals ik, die zou beweren dat het een goed idee is. Ik kàn het nochtans wel. Althans dat denk ik, want ik kan niet garanderen dat mijn lijf het bonken en duizelen lang genoeg zal verdragen, en ik niet ergens onderweg ineen zal zakken. Maar zelfs als dat gebeurt, kan ik altijd nog op handen en knieën verder. Ik geraak er dus uiteindelijk wel.

Of hoor je van een boswandeling ook te genieten? Dan moet ik je teleurstellen. Dat kan ik nu eenmaal echt niet. Hoeveel pijnstillers ik ook neem, die punaise boort zich met elke stap dieper in mijn voet, en de pijn wordt steeds onhoudbaarder. Op den duur schreeuwt mijn lijf dat ik moet ophouden, en hoe meer ik het negeer, hoe harder het schreeuwt. Bovendien werken al die signalen als een ingebouwd alarmsysteem, dat mij waarschuwt dat ik schade veroorzaak. Ik kan het dus waarschijnlijk wel één keertje, maar dan loop ik het risico dat de opgelopen schade ervoor zorgt dat ik het na verloop van tijd écht niet meer kan.

Ja of nee?

Controleartsen van de overheid of verzekering zijn vaak niet geïnteresseerd in mijn eigen afweging of wat ik ‘kan’ ook het afzien waard is. Zij willen weten of ik het kan, onafhankelijk van comfort. Ze willen zelf oordelen of ik kan werken bijvoorbeeld, het liefste zonder net dié vraag aan mij te stellen. Dat is natuurlijk hun job, je kan het ze moeilijk kwalijk nemen. Maar wanneer je verondersteld wordt hun vragen ondubbelzinnig met ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden, wringt het schoentje stevig in op de punaise.

“Kun je lopen?”, vroeg er mij ooit eentje. Technisch gezien wel, maar ik weet niet hoe ver ik geraak. Het is zodanig oncomfortabel dat ik niet wacht tot het echt niet meer lukt om ermee te stoppen. Het kruisje gaat bij ‘ja’. “En staan?” Op zich wel, maar liefst niet te lang. Het voelt als touwtje springen met die punaise in mijn voet. Ik doe het alleen als het echt moet, of als er veel van af hangt. En ik weet ook nooit zeker hoe lang mijn lijf het uithoudt. Alweer ‘ja’ dus. Tegelijk met ‘staan’ of ‘lopen’ ook nog helder denken, dat kan ik dan weer met de beste wil van de wereld niet, werp ik nog tegen. Maar die vraag komt helaas niet voor op het formulier. “Achter de computer zitten?”, want dat is voor mijn jobtype belangrijk. Met de voeten naar beneden bedoelen ze dan overigens. Want dat ik mij thuis of bij vrienden in om het even welke stoel in een of andere yogapositie dubbel plooi, telt niet mee. Ook weer ‘ja’. Mijn toevoeging dat je het moet bekijken als ‘traag staan’ (van bij het begin oncomfortabel, maar langer vol te houden) wordt genegeerd, evenals de vraag of je verondersteld wordt ook nog iets nuttigs te doen met die computer, terwijl je erachter zit.

Consequenties

POTS zit natuurlijk niet echt als een punaise in mijn voet, maar verstoort mijn hele systeem en interfereert met mijn hele functioneren. Het doet niet letterlijk pijn, maar de duizeligheid en mist in mijn hoofd zijn wel even oncomfortabel, en het gaat nooit eens een seconde weg. Ik kan op zich heel veel, maar vaak zijn er consequenties.

Ik kan auto rijden, maar ik voel me al heel snel zodanig slecht dat ik het niet kan zonder verhoogd risico op ongevallen. Dat laatste ben ik niet zeker, maar ik verkies om het niet uitgebreid uit te testen. Ik kan naar toneel of film, maar vraag me niet om tegelijkertijd rechtop te blijven zitten én ook nog het verhaal te volgen. Ik kan eten maken, maar vaak eindigt het aangebrand omdat ik ineens absoluut moest gaan zitten, of afgeleid raakte en vergat wat ik aan het doen was. Ik kan en wil best hard werken, maar het resultaat is doorgaans teleurstellend, vergeleken met de tijd en energie die ik eraan besteedde.

De verkeerde vraag

Voor veel activiteiten betekent ‘kunnen’ voor mij dus een afweging tussen voor- en nadelen, tussen afzien en plezier, en alle mogelijke andere gevolgen, eerder dan een objectief vaststelbare regel.

Als je het mij vraagt is ‘kunnen’ dan ook de verkeerde vraag. Wat ertoe doet is welke consequenties met welke kans volgen op ‘doen’, en of deze al dan niet aanvaardbaar of wenselijk zijn. Zou ik het kunnen, de controlearts hiervan overtuigen?

Olivia.

Advertenties

2 gedachten over “Kunnen en kunnen is twee: De punaise.

  1. Wat goed omschreven. Ik heb ook regelmatig moeite met wat ik nou wel of niet echt kan. Bijvoorbeeld met mijn werk. Inmiddels doen ook de korte stukjes lopen me zoveel pijn, dat ik mijn rolstoel mee naar mijn werk neem. En na een werkdag van 6 uur thuis alleen nog maar plat lig. Ik vraag me dan weleens af of een ‘gezond’ iemand zoveel voor z’n werk over heeft…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s